مطالعه جامعه‌شناختی پیاده‌روی اربعین و رابطه آن با انسجام اجتماعی

حسین پور, قنبر; عباسی اسفجیر, علی اصغر; پهلوان, منوچهر

doi:10.22081/jiss.2026.73609.2196

مطالعه جامعه‌شناختی پیاده‌روی اربعین و رابطه آن با انسجام اجتماعی

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشجوی دکتری، دانشکده علوم انسانی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی بابل، بابل، ایران (نویسنده مسئول).‏

² دانشیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی بابل، بابل، ایران.‏

³ استادیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات بابل، بابل، ایران.‏

10.22081/jiss.2026.73609.2196

چکیده

مناسک و آیینهای مذهبی در جوامع دینی نقشی کلیدی در تقویت هویت جمعی، انسجام اجتماعی و بازتولید سرمایه اجتماعی دارند. پیاده‌روی عظیم اربعین به‌عنوان یکی از گسترده‌ترین اجتماعات دینی جهان، فرصتی بی‌‌بدیل برای مطالعه جامعه‌‌شناختی آثار و پیامدهای مناسبت‌های مذهبی بر ثبات و همبستگی اجتماعی در میان زائران ایرانی فراهم می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی جامعه‌‌شناختی پیاده‌روی اربعین و تأثیر آن بر انسجام اجتماعی انجام شد. روش تحقیق، پیمایشی و ابزارگردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ ساخته بود. جامعه آماری شامل زائران ایرانی شرکت‌کننده در پیاده‌روی اربعین بوده و با استفاده از روش نمونه‌گیری۴۰۰ نفر انتخاب شدند. برای بررسی روایی پرسشنامه از روایی صوری و محتوایی و برای سنجش پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان داد که مشارکت در پیاده‌روی اربعین موجب تقویت همبستگی اجتماعی، ارتقای اعتماد متقابل، افزایش سرمایه اجتماعی و تحکیم هویت دینی زائران می‌شود. این نتایج حاکی از آن است که مناسبت‌های مذهبی نه‌تنها در بعد فردی آثار معنوی برجای می‌گذارند، بلکه به‌عنوان عامل اجتماعی مهمی در ارتقای ثبات و انسجام اجتماعی در جامعه ایران عمل می‌کنند

کلیدواژه‌ها

موضوعات

تمرکز محتوایی بر مباحث فرهنگی و اجتماعی معطوف به حوزه دین؛

عنوان مقاله [English]

A Sociological Study of the Arbaeen Walk and Its ‎Relationship with Social Cohesion

نویسندگان [English]

Ghanbar Hosseinpour ¹
Ali Asghar Abbasi Asfijar ²
Manouchehr Pahlavan ³

¹ PhD Student, Faculty of Humanities, Babol Branch, Islamic Azad University Babol, Babol, Iran ‎‎(Corresponding Author).‎

² Associate Professor, Department of Sociology, Faculty of Humanities, Babol Branch, Islamic Azad ‎University Babol, Babol, Iran.

³ Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Humanities, Babol Branch, Islamic Azad ‎University, Science and Research Babol Branch, Babol, Iran. ‎

چکیده [English]

Religious rituals and ceremonies in religious societies play a key role in strengthening collective identity, social cohesion, and the reproduction of social capital. The massive Arbaeen Walk, as one of the most widespread religious gatherings in the world, provides an unparalleled opportunity for a sociological study of the effects and consequences of religious occasions on social stability and solidarity among Iranian pilgrims. The present study was conducted with the aim of sociologically investigating the Arbaeen Walk and its impact on social cohesion. The research method was a survey, and the data collection tool was a researcher-made questionnaire. The statistical population consisted of Iranian pilgrims participating in the Arbaeen Walk, and 400 individuals were selected using a sampling method. Face and content validity were used to evaluate the validity of the questionnaire, and Cronbach's alpha coefficient was used to measure reliability. The research findings showed that participation in the Arbaeen Walk strengthens social solidarity, promotes mutual trust, increases social capital, and consolidates the religious identity of the pilgrims. These results indicate that religious occasions not only leave spiritual effects on the individual dimension, but also act as an important social factor in promoting stability and social cohesion in Iranian society.
Keywords

کلیدواژه‌ها [English]

Religious Occasions
Social Cohesion
Social Stability
Collective Identity
Arbaeen Walk

مراجع

آزاد ارمکی، تقی. (1394). جامعه‌شناسی اعتماد اجتماعی در ایران. تهران: نشر نی.

افروغ، عماد. (1377). فضا و نابرابری اجتماعی «ارائه الگویی برای جدایی گزینی فضایی و پیامدهای آن». تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

جمشیدی‌ها، غلامرضا؛ قبادی، علیرضا. (1386). تحلیل جامعه‌شناختی از مراسم و مناسک دینی با تأکید بر مراسم عاشورا. تاریخ اسلام، 8(30)، صص 37-60.

چلبی، مسعود. (1395). جامعه‌شناسی نظم: بررسی نظم اجتماعی در ایران. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

دورکیم، امیل. (1382). صور بنیانی حیات دینی (مترجم: باقر پرهام). تهران: نشر نی.

رستمی، مرتضی؛ احمدی، حسین و رضایی، سعید. (۱۳۹۸). پیاده‌روی اربعین و بازتولید هویت شیعی. پژوهشنامه علوم اجتماعی اسلامی ایران، 6(2)، صص 45-68.

ساروخانی، باقر. (1370). درآمدی بر دایرة المعارف علوم اجتماعی. تهران: ناشر کیهان.

سلیمانی، علی. (۱۳۹۹). تجربه زیسته زائران در آیین پیاده‌روی اربعین». جامعه‌شناسی فرهنگی، 12(3)، صص 85-112.

سیدامامی، کاووس. (1376). نظری بر جامعه‌شناسی دین. دانشگاه امام صادق، 3(4)، صص 141-156.

شجاعی‌زند، علیرضا. (۱۳۹۹). چالش‌های بازتولید سرمایه اجتماعی درمناسک جمعی: «مطالعه موردی پیاده‌روی اربعین». جامعه‌شناسی ایران.

صادقی، محمد. (۱۳۹۷). ابعاد بین‌المللی آیین اربعین و پیامدهای اجتماعی آن. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 14(1)، صص 35-55.

طاهرخانی، عبداله؛ سوادیان، پروین و شریفی، منصور. (۱۳۹۹). راهپیمایی اربعین نمادی از شکل‌گیری هویت جمعی مسلمانان. جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، 9(1)، صص.

فتاحی، مهدی؛ کریمی، رحیم و مرادی، هادی. (۱۴۰۰). مواکب و سرمایه اجتماعی در آیین اربعین. مطالعات فرهنگی ایران، 9(1)، صص 45-67.

فتحی، ابراهیم. (1404). پیاده‌روی اربعین مقاومت فرهنگی در برابر سلطه نظام جهانی سرمایه‌داری. فرهنگ و سیره اهل‌بیت. 3(11)، صص 29-58.

فراستخواه، مقصود. (1377). دین و جامعه (مجموعه مقالات). تهران: شرکت سهامی انتشار.

کنیک، ساموئل. (1355). جامعه‌شناسی (مترجم: مشفق همدانی). تهران: امیرکبیر.

کونیگ، رنه. (1355). جامعه‌شناسی دین (مترجم: محسن ثلاثی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

موسوی، سیداحمد؛ بیات، رضا. (۱۳۹۷). کاوشی در آیین پیاده‌روی اربعین حسینی و اثرگذاری کارکردهای اجتماعی و سیاسی آن. پژوهشنامه فرهنگ و رسانه، 3(5)، صص92-116.

همیلتون، ملکم. (1381). جامعه‌شناسی دین (مترجم: محسن ثلاثی). تهران: انتشارات تبیان.

Al-Mohammad, H., & Peluso, D. M. (2023). The Arbaeen Pilgrimage: Solidarity, Sanctity, and Survival. Journal of Religious and Political Practice, 9(1), pp. 45-63.

Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education, (pp. 241–258). New York: Greenwood. (p. 248)

Cullen, J., White, M., & Brown, R. (2016). Collective rituals and social cohesion in contemporary societies. Journal of Sociology, 52(3), pp. 587–603.

Deeb, L. ,& Harb, M. (2020) .Piety, Charity and the Ethics of Care in Shia Pilgrimage. International Journal of Middle East Studies, 52(4), pp. 645-662.

Durkheim, É. (1912). The elementary forms of religious life. (J. W. Swain, Trans.). New York: The Free Press.

Enjil, A. (2024). The Digital and the Divine: Social Media and the Transformation of the Arbaeen Pilgrimage. Digital Religion, 3(1), pp. 112-130.

Giddens, A. (2006) .Sociology (5^th ed.).Cambridge: Polity Press.

Haider, A., & Ahmed, S. (2021). Religious gatherings and the production of social capital: Evidence from South Asia. International Journal of Sociology and Social Policy, 41(5/6), pp. 497–513.

McDonnell, T.E. (2020) .The sociology of religious mass events: Pilgrimage, ritual, and solidarity. Annual Review of Sociology, 46,421–440.

Putnam, R. D. (2000). Bowlingalone: The collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster.

Putnam, R. D., & Campbell, D. E. (2012). American Grace:How Religion Divides and Unites Us. New York : Simon & Schuster.

Szanto, E. (2022). Beyond Sectarianism: The Arbaeen Pilgrimage and the Performance of Shi’i Solidarity. Journal of the American Academy of Religion, 90(1), pp. 178-200.

Turner, V. (1969). The Ritual Process: Structure and Anti-Structure. Chicago: Aldine.

Wood, M. (2017). Religion and trust: A social capital perspective. Social Compass, 64(1), pp. 91-109.