تحلیل جامعه‌شناختی منزلت اجتماعی زنان خانه‌دار با رهیافتی ازآموزه‌های اسلامی

نصیری, مهدی; بهجت, فاطمه

doi:10.22081/jiss.2026.72114.2157

تحلیل جامعه‌شناختی منزلت اجتماعی زنان خانه‌دار با رهیافتی ازآموزه‌های اسلامی

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

¹ استادیار،گروه جامعه شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.‏

² ‏دانشجوی دکتری جامعه شناسی، گروه جامعه شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران(نویسنده مسئول).‏

10.22081/jiss.2026.72114.2157

چکیده

این پژوهش با رویکردی جامعه‌شناختی، به بررسی منزلت اجتماعی زنان خانه‌دار در بافت فرهنگی و اجتماعی شهر یزد می‌پردازد. داده‌های تحقیق از طریق مصاحبه عمیق با 13 زن متأهل دارای فرزند (در بازه سنی 40-28 سال) در شهر یزد، گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت موارد در دسترس و به شیوه نظری انجام شد. داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها پس از کدگذاری با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا و تکنیک تحلیل مضمون، با لحاظ حساسیت نظری تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج 25 مقوله فرعی و 4 مضمون اصلی انجامید که مضامین اصلی شامل: 1. بازتولید نابرابری منزلتی از طریق ساختارهای فرهنگی و عادت‌واره‌ها؛ 2. اختلال در تحقق فردی و نابرابری در منابع و فرصت‌ها؛ 3.کنشگری، خودآگاهی و بازیابی منزلت 4. عدم خودآگاهی و آسیب‌های روانی می‌باشد. یافته‌ها، بیانگر آن است که عادت‌واره‌های سنتی، نبود دسترسی به منابع اقتصادی، نبود پاداش اجتماعی و بازخوردهای منفی از جامعه، زمینه‌ساز تضعیف منزلت اجتماعی زنان خانه‌دار شده است. آموزه‌های اسلامی با تأکید بر کرامت، اختیار و ارزش‌گذاری معنوی کار در خانه، ظرفیتی فرهنگی در جهت بازتعریف جایگاه اجتماعی این گروه به‌شمار می‌روند. در پایان این پژوهش بر ضرورت بازاندیشی در سیاست‌گذاری‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با تکیه بر نگرش اسلامی برای ارتقاء منزلت اجتماعی زنان خانه‌دار تأکید شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

بازخوانی و نقد نظریات حوزه علوم اجتماعی؛

عنوان مقاله [English]

A Sociological Analysis of the Social Status of Housewives: An Approach Based on ‎Islamic Teachings

نویسندگان [English]

Mahdi Nasiri ¹
Fatemeh Bahjat‎ ²

¹ ‎Assistant Professor, Department of Sociology, Research Institute of Hawzah and University, ‎Qom, Iran.‎

² PhD Student in Sociology, Department of Sociology, Research Institute of Hawzah and ‎University, Qom, Iran (Corresponding Author).‎

چکیده [English]

Employing a sociological approach, this research examines the social status of housewives within the cultural and social context of Yazd. Data were collected through in-depth interviews with 13 married women with children (aged 28–40) in Yazd, using convenience and theoretical sampling. The gathered data were coded and analyzed using MAXQDA software and thematic analysis techniques, maintaining theoretical sensitivity. The analysis yielded 25 sub-categories and 4 main themes: 1. Reproduction of status inequality through cultural structures and habitus; 2. Disruption in personal fulfillment and inequality in resources and opportunities; 3. Agency, self-awareness, and status reclamation; and 4. Lack of self-awareness and psychological harms. The findings indicate that traditional habitus, lack of access to economic resources, absence of social rewards, and negative societal feedback have collectively undermined the social status of housewives. Islamic teachings—by emphasizing dignity, agency, and the spiritual valuation of domestic work—provide a cultural capacity to redefine the social standing of this group. Finally, the study emphasizes the necessity of rethinking social, cultural, and economic policymaking, grounded in an Islamic perspective, to enhance the social status of housewives.

کلیدواژه‌ها [English]

Social Status
Housewives
Thematic Analysis
Habitus
Islamic Teachings

مراجع

اسمیت، فیلیپ؛ رایلی، الگزاندر. (1394). نظریه فرهنگی (مترجم: محسن ثلاثی). تهران: علمی.

امین‌فر، صبورا. (1393). بررسی نگرش زنان جوان درباره منزلت نقش خانه‌داری. دین و مطالعات فرهنگی، (2)، صص 121-141.

ایمان، محمدتقی و کیذقان، طاهره. (1382). «بررسی عوامل مؤثر بر هویت اجتماعی زنان مطالعه موردی زنان شهر شیراز». علوم انسانی الزهرا، )13-12)، صص 40-54.https://sid.ir/paper/416728/fa

بابایی فرد، اسداله؛ سربندی، آرزو. (1398). «بررسی عوامل مؤثر بر نگرش به منزلت اجتماعی زنان در شهر کاشان». زن و جامعه (جامعه شناسی زنان)، (40)، صص 89-125. https://sid.ir/paper/169296/fa

برگر، پیتر؛ برگر، بریجیت و کلنر، هانسفرید. (1394). ذهن بی‌خانمان: نوسازی و آگاهی (مترجم: محمد ساوجی). تهران: نی.

بوردیو، پی یر. (1393). نظریه کنش: دلایل عملی و انتخاب عقلانی (مترجم: مرتضـی مردیهـا). تهـران: نقش و نگار.

بوردیو، پی یر. (1400). سلطه مذکر (مترجم: محسن ناصری راد). تهران: آگه.

بهشتی، محمد. (1372). فرهنگ صبا: تهران: صبا.

بیرو، آلن. (1370). فرهنگ علوم اجتماعی (مترجم: باقر ساروخانی). تهران: کیهان.

تنهایی، حسین ابوالحسن. (1400). دستگاه نظری مارکس. تهران: احسان.

حمدیه، مریم. (1383). حق اجرت المثل و نحله در یک بررسی حقوقی، مطالعات راهبردی زنان (۲۵)، صص 292 - 319.

دیلینی، تیم. (1387). نظریه‌های کلاسیک جامعه‌شناسی (مترجم: بهرنگ صدیقی). تهران: نی.

ریتزر، جورج. (1384). نظریه‌‌های جامعه‌‌شناسی در دوران معاصر (مترجم: محسن ثلاثی). تهران: علمی.

ریتزر، جورج؛ گودمن، داگلاس. جی. (1393). نظریه‌های جامعه‌شناسی مدرن (مترجمان: خلیل میرزایی و عباس لطفی‌زاده). تهران: جامعه‌شناسان.

ساروخانی, باقر و جاه, مریم رفعت . (1383). عوامل جامعه شناختی مؤثر در باز تعریف هویت اجتماعی زنان. زن در توسعه و سیاست, 2(1)، صص 71-91

سفیری، خدیجه؛ زارع، زهرا. (1385). احساس ناسازگاری میان نقش‌های اجتماعی و خانوادگی در زنان. مطالعات اجتماعی - روان شناختی زنان، 4(10). صص 47-70

سیدمن، استیون. (1400). کشاکش آراء در جامعه‌شناسی (مترجم: هادی جلیلی). تهران: نی.

شهسواری، مریم؛ علیمندگاری، ملیحه و کلاله ساداتی، احمد. (1401). باور مردان و اشتغال زنان مطالعه کیفی در شهر یزد. پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 11(21)، صص 9-27.

عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمد سعید؛ فقیهی، ابوالحسن و شیخ‌زاده، محمد. (۱۳۹۰). تحلیل مضمون و شبکه مضامین ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 5(10)، صص ۱۵۱ - ۱۹۸ .

عباسی، عباس؛ محمدی، لیلا و محمدی، خدیجه. (1403). روایی و پایایی در تحقیقات کیفی. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات. 40(121)، صص 375-412.

کاراندیش، مراد؛ گلپرور، محسن و مهداد، علی. (1399). اثربخشی آموزش هستی‌شناختی مبتنی بر نظریه گیدنز بر ابهام نقش و تعارض نقش. مطالعات روانشناسی صنعتی و سازمانی، 7(2)، صص ‎401 - 416).

کوئن، بروس. (1387). مبانی جامعه‌شناسی (مترجمان: غلامعباس توسلی، رضا فاضل). تهران: سمت.

Braun,V, & Clarke, V .(2006). Using thematic analysis in psychology. Oualitative Research in Psychology. 3(2), pp. 77-101

Sahrawat, Shrut (2024). The Silent Burden: Psychological Challenges Of Being Housewife, International. Creative Research Thoughts (IJCRT), 12(6), pp. j525–j528 ISSN: 2320-2882 http://www.ijcrt.org/papers/IJCRT24A6057.pdf

Okulicz-Kozaryn, A., & da Rocha Valente, R. (2018). Life satisfaction of career women and housewives. Applied Research in Quality of Life, (13), pp. 603-632.‏

Durak, M., Senol-Durak, E. & Karakose, S. (2023). Psychological Distress and Anxiety among Housewives: The Mediational Role of Perceived Stress, Loneliness, and Housewife Burnout. Curr Psychol (42), pp. 14517–14528, https://doi.org/10.1007/s12144-021-02636-0.

https://doi.org/10.22034/jipm.2024.717062

https://sid.ir/paper/66061/fa.