آثار حجاب و بی‌حجابی در دو نظام فطری و تخیلی

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده فرهنگ، علوم اجتماعی و رفتاری دانشگاه باقرالعلوم×، قم، ایران.‏

چکیده

زیست انسان در هر یک از دو نظام فطری و تخیلی و به تناسب آنها، بینش‌ها، گرایش‌ها و کنش‌های مختلفی را برایش رقم می‌زند. یکی از راه‌های تبیین عقلانی پدیدۀ حجاب و بی‌حجابی، توجه به آثار و پیامدهای حضور انسان در هر یک از دو جهان فطری و تخیلی است. «جهان فطری» و «جهان تخیلی» از مفاهیم کلیدی است که علامه طباطبایی به آنها توجه کرده و بسیاری از مسائل اجتماعی را می‌توان با نظر به آن بررسی کرد. بررسی آثار حجاب و بی‌حجابی با رویکرد اجتماعی و مبتنی بر دو مفهوم مذکور، و در شانزده مقوله و با روش اسنادی و تحلیلی مورد توجه این مقاله است. برخی از این مقولات عبارتند از: پیوستاری و گسست با دیگر اجزای زیست انسانی، نشان نمادین داشتن، هویت‌سازی، تناسب و تناقض داشتن اجزای درونی، حمایت و ستیز داشتن، ارتباط آن با نگاه انسانی و جنسیتی، کنترل و رهائی، گوارایی و گریزانی ازدواج، تحکیم و تزلزل خانواده، امنیت و تهدید، اصالت و سیالیت، عزت و انفعال، کارآمدی، ویژگی امر سیاسی و افزایش و کاهش مقاومت اسلامی.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Effects of Hijab and Non-Hijab in the Two Systems of ‎Innateness and Imagination

نویسنده [English]

  • Nasrollah Aqajani
Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Culture, Social and Behavioral ‎Sciences, Baqir al-Olum University, Qom, Iran. ‎
چکیده [English]

Human life within each of the two systems—innate and imaginary—shapes distinct perspectives, tendencies, and behaviors. One rational approach to explaining the phenomenon of hijab and non-hijab is to consider the consequences of human existence within these two worlds. The concepts of the “innate world” and the “imaginary world” are key notions highlighted by Allameh Tabatabaei, through which many social issues can be analyzed. This article, using a documentary and analytical method, explores the social effects of hijab and non-hijab based on these two concepts, within sixteen categories. Some of these include: continuity or rupture with other aspects of human life, symbolic representation, identity formation, internal harmony or contradiction, support or confrontation, relation to human and gender perspectives, control and liberation, attractiveness or aversion in marriage, family stability or fragility, security or threat, authenticity or fluidity, dignity or passivity, efficiency, political dimension, and the rise or decline of Islamic resistance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hijab
  • Non-Hijab
  • Effects
  • Innate System
  • Imaginary System
* قرآن کریم
ابراهیم‌زاده، حسن. (1390). مسأله پوشش (چاپ اول). تهران: کانون اندیشه جوان.
پارسانیا، حمید. (1391). جهانهای اجتماعی (چاپ سوم). قم: ناشر کتاب فردا.
حق‌شناس، سیدجعفر. (1395). نظام اسلامی و مسأله حجاب (چاپ چهارم). قم:  دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
خامنه‌ای، سید علی. (1403). سخنرانی معظم له در رمضان با حضور مسئولین نظام.
خمینی، روح‌الله. (بیتا). صحیفه امام (ج21). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى&.
شاه‌آبادی، محمدعلی. (1386). شذراتالمعارف (چاپ اول). قم: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ابن بابویه، محمدبن علی. (1362). خصال (ج1، چاپ اول). قم: انتشارات جامعه مدرسین قم.
طباطبایى، محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج2، چاپ دوم). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
عاملی، حر. (1412ق). وسائل‏الشیعة (ج20، چاپ اول). قم‏: چاپ مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث.
غلامی، علی. (1391). مسأله حجاب در جمهوری اسلامی ایران (چاپ اول). تهران: دانشگاه امام صادق.
فارابی، ابونصر. (1995م). آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها (چاپ اول). بیروت: مکتبه ‌الهلال.
مطهری، مرتضی. (1390). مجموعه آثار شهید مطهری (ج25، چاپ پنجم). تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1420ق)، مجموعه آثار شهید مطهری (ج19، چاپ یازدهم). تهران: انتشارات صدرا.
مکارم شیرازى، ناصر. (1371). تفسسیر نمونه (ج14، چاپ دهم). تهران: دار الکتب الإسلامیة.