فراتحلیل تحقیقات عرفی‌شدن در ایران بر پایة شاخص‌های برگرفته از متون دینی

نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

10.22081/jiss.2020.68650

چکیده

سؤال از وقوع یا عدم وقوع عرفی‌شدن در ایرانِ پس از انقلاب اسلامی، از دغدغه‌های مهم پژوهشگران حوزة جامعه‌شناسی دین در سال‌های اخیر بوده و پاسخ‌های متفاوتی از سوی آنان دریافت کرده است. این مقاله که با هدف بازنگری ابعاد تجربی این پدیده از منظری نسبتاً متفاوت تدوین شده است و برگرفته از پژوهشی میان‌رشته‌ای در زمینة ساخت نظریة عرفی‌شدن با رویکردی اسلامی است، با تکیه بر مجموعه‌ای از شاخص‌های عرفی‌شدن که از طریق استقرا و تأمل در آیات و احادیث اسلامی گردآوری شده‌اند و با فراتحلیل برخی پژوهش‌های تجربی که در سال‌های اخیر در موضوع عرفی‌شدن یا تحولات دین‌داری در ایران به انجام رسیده‌اند، به بررسی مجدد مسئلة عرفی‌شدن در ایران پرداخته است. نتائج این بررسی از کاهش نسبی تأثیر دین بر زندگی فردی و اجتماعی مردم حکایت دارند، هرچند در حال حاضر، این امر فقط در حوزه‌های خاص مناسک مذهبی، امور جنسی، مراجعات دینی و فعالیت‌های اقتصادی از پشتوانة تجربی قابل اعتمادی برخوردار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Meta-analyzing the researches about Secularization in Iran on the Base of Indicators Derived from Religious Texts

نویسنده [English]

  • Hossein Bostan
چکیده [English]

The question of incidence of secularization in post-revolution Iran has been one of the important concerns of many researchers in the field of sociology of religion in recent years to which they have offered different answers. This article which has been taken from an interdisciplinary study about constructing a theory of secularization from an Islamic perspective, contains a revision of the experiential aspects of the phenomenon with rather different lens. It reassesses the issue relaying on a set of indicators of secularization which have been gathered through a reflectively induction of verses and Islamic narrations as well as a meta-analysis of some empirical researches conducted recently in this regard. The results show that the influence of religion on the individual and social life of the Iranians has declined to some extent; though at the moment, we don’t have reliable empirical evidence for this decline, except in the areas of participation in religious rituals, sexuality, relations with religious agents and authorities and economic activities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • secularization
  • sociology of religion
  • religiosity in Iran
  • indicators of secularization