رواج «معنویت»: روی‌گردانی از دین یا بازگشت به دین؟

نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی

10.22081/jiss.2020.68645

چکیده

عصر حاضر آیا عصر بازگشت به دین است؟ آیا رواج سخن گفتن از معنویت حکایت از چرخشی به سمت دینداری دارد؟ چرا امروزه معنویت که در جهان سنت در چارچوب دین فهمیده می‌شد فارغ از دین هم قابل تصور است و برای برخی حتی معنویت منهای دین مترقیانه‌تر نیز جلوه می‌کند. مسأله محوری در مقاله حاضر این است که چه عوامل و زمینه‌هایی در عصر حاضر باعث شده است چرخشی از دین به سمت «معنویت» انجام گیرد و دینداری چه دلالت‌هایی دارد که فهم انسان جدید از آن دلالت‌ها گریخته و برای نامیدن دغدغه های تعالی‌جویانه خود به واژه معنویت روی می آورد. به عبارت دیگر سوال اصلی مقاله این است که اولاً چه زمینه هایی (خصوصاً زمینه های اجتماعی و فرهنگی) باعث شده است که برخی معنویت را بدون دین بخواهند و در صدد داشتن معنویتی فارغ از دین برآیند ثانیاً معنویت در این چرخش جدید دینداری چه ویژگی‌هایی می‌یابد. این مقاله با کمک گیری از نظریه هایی در حوزه جامعه شناسی دین و فرهنگ از جمله نظریه انفسی گرایی، خودابرازگرایی، پساماده‌گرایی و نظریه خودشیفتگی فرهنگی سعی خواهد کرد عمده عوامل و زمینه های پیدایش معنویت فارغ از دین را شناسایی کند و با تحلیل نظریه‌ها نشان دهد که چگونه با تأکید بسیار زیاد بر نفس انسان در فرآیند معنویت یابی، دین و معنویت وارد مرحله ای جدید می شود با نام معنویت به جای دینداری نهادینه و وحی‌محور نوعی دینداری شخصی و خودمحور مقبولیت می‌یابد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

"spirituality" Revolution :Turning away from Religion or Return to Religion?

چکیده [English]

Is the present age the age of the return to religion? Is this commonality of speaking about spirituality suggests turning toward religiosity? Why in the world today that spirituality which has been understood in the context of religion, is regardless of religious context, and for some even spirituality without religion also appears more rational. The main question of this article is that why in new age traditional religion leave the way on behalf of spirituality.
This paper with the help of theories in the field of sociology of religion and culture, including the theory of subjective idealism, self-expressionism, post materialism and cultural narcissism theory of factors and roots, will try to identify spirituality, without religion.
These theories show how too much emphasis on the self-understanding in the process of seeking spirituality, instead of emphasizing on Revelation, entered religion and spirituality to a new stage that in which organized religion and revealed religiosity easily denied.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Spirituality postmodern"
  • "cultural narcissism"
  • "Subjective Turn"