فلسفه ارتباطات از گراماتولوژی دریدا تا حکمت صدرا

نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسنده

عضو هیات عمل دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام

10.22081/jiss.2020.54672.1528

چکیده

به هر میزان که شبکه‌ی‌ ارتباطی انسان کمیت می‌یابد و فناوری جدید، آدمی را مسحورتر می‌کند، انسان از کیفیت ارتباط، غافلتر و کاربرد فناوری، صورت نامعقول‌تری به خود می‌گیرد. فلسفه ارتباطات اوج تلاش جهان غربی به نفع کیفیت و عقلانیت است. اولین باری هم که جان لاک اصطلاح «علم ارتباطات» را به معنای امروزی‌اش به کار برد آن را شکست خورده اعلام نمود. جان لاک در کتاب قوای فاهمه بشری، ذیل مباحث «درباره کلمه»، ارتباطات را فلسفه‌پردازی کرد. این مسئله و توجه می‌تواند آغازی باشد برای کشف «نظریه ارتباطات» در حوزه‌های معرفتی جهان شرقی. به هر میزان که صراحتها و دقتهای یک حوزه فکری در خصوص «کلمه» بیشتر باشد به همان میزان معرفت جامع-تر و عمیق‌تری درباره ارتباطات بدست خواهد آمد. مقاله زیر با رویکردی تطبیقی و روشی منطقی تلاش می-کند به خاستگاه ارتباطات در معرفت دینی و اسلامی نزدیک شود. از این رو معنا-واژه‌ی «کلمه» را در مباحث «کلام و کتاب الهی» ملاصدرا با مباحث «گفتار و نوشتار» دریدا به گفتگو نشاندیم. سپس ادعاها و استدلالهای آنها ارائه شده است. دریدا دغدغه‌ی «تفاوت» و احترام به دیگری را دارد از این رو بر امر نوشتاری و «تعویق» تاکید می‌کند. در مقابل صدرا دغدغه «تعالی» را در سر می‌پروراند و بر وحدت امر نوشتاری و گفتاری اصرار می‌ورزد. از نگاه وی، کلمه از خلال «تشریع»، «تکوین» و «ابداع» معنادار می‌شود. به عبارت دیگر، علاوه بر لایه‌ی «اجتماعیِ» ایجاد کلام، توجه به لایه‌ی «الهامی» و «الهی» در ایجاد کلمه سبب خواهد شد ارتباط، متعالی شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

communication philosophy from Derrida's Gramatology to Sadra's Hikmah

نویسنده [English]

  • ali ghamami
Assistant Professor in baqir al-olum university
چکیده [English]

به هر میزان که شبکه‌ی‌ ارتباطی انسان کمیت می‌یابد و فناوری جدید، آدمی را مسحورتر می‌کند، انسان از کیفیت ارتباط، غافلتر و کاربرد فناوری، صورت نامعقول‌تری به خود می‌گیرد. فلسفه ارتباطات اوج تلاش جهان غربی به نفع کیفیت و عقلانیت است. اولین باری هم که جان لاک اصطلاح «علم ارتباطات» را به معنای امروزی‌اش به کار برد آن را شکست خورده اعلام نمود. جان لاک در کتاب قوای فاهمه بشری، ذیل مباحث «درباره کلمه»، ارتباطات را فلسفه‌پردازی کرد. این مسئله و توجه می‌تواند آغازی باشد برای کشف «نظریه ارتباطات» در حوزه‌های معرفتی جهان شرقی. به هر میزان که صراحتها و دقتهای یک حوزه فکری در خصوص «کلمه» بیشتر باشد به همان میزان معرفت جامع-تر و عمیق‌تری درباره ارتباطات بدست خواهد آمد. مقاله زیر با رویکردی تطبیقی و روشی منطقی تلاش می-کند به خاستگاه ارتباطات در معرفت دینی و اسلامی نزدیک شود. از این رو معنا-واژه‌ی «کلمه» را در مباحث «کلام و کتاب الهی» ملاصدرا با مباحث «گفتار و نوشتار» دریدا به گفتگو نشاندیم. سپس ادعاها و استدلالهای آنها ارائه شده است. دریدا دغدغه‌ی «تفاوت» و احترام به دیگری را دارد از این رو بر امر نوشتاری و «تعویق» تاکید می‌کند. در مقابل صدرا دغدغه «تعالی» را در سر می‌پروراند و بر وحدت امر نوشتاری و گفتاری اصرار می‌ورزد. از نگاه وی، کلمه از خلال «تشریع»، «تکوین» و «ابداع» معنادار می‌شود. به عبارت دیگر، علاوه بر لایه‌ی «اجتماعیِ» ایجاد کلام، توجه به لایه‌ی «الهامی» و «الهی» در ایجاد کلمه سبب خواهد شد ارتباط، متعالی شود.

کلیدواژه‌ها [English]

  • communication philosophy
  • Hikmat al-motaliyeh
  • Molla Sadra
  • Derrida
  • grammatology