دین در جامعه ی بازار

نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تهران

2 دانشیار دانشگاه تهران

10.22081/jiss.2019.51802.1423

چکیده

با رشد و گسترش نظریۀ نظام اقتصادی بازار و تلاش آن برای جهانی‌شدن، نگرانی‌های زیادی در حوزه‌های اجتماعی، فرهنگی و دین در جوامع ایجاد شده است. پرسش اصلی این مقاله این است که در جامعۀ بازاری‌شدۀ معاصر (متأثر از اندیشه و رهیافت سیاست‌گذارانۀ نولیبرال)، چه امکان‌هایی پیشِ روی دین قرار دارد. به عبارت دیگر، آیا دین در یک زمینۀ اجتماعی نولیبرال که ناظر به تسلط منطق و اقتصاد بازار بر همۀ قلمروهای اجتماعی است به شکل متفاوتی تنظیم و اِعمال می‌شود؟ این مقاله، براساس خصوصیات موضوع، توصیفی- تحلیلی است و از روش اسنادی (کتابخانه‌ای) بهره گرفته است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که چگونه در نظام اقتصادی و اجتماعی مبتنی بر منطق بازار آزاد، رابطۀ دین و دولت تغییر می‌کند و ممکن است دین، براساس تنظیم‌های بازار، تغییر صورت پیدا کند. در سطح جهانی، برخی از امکان‌های رابطۀ دین و نولیبرالیسم به این قرار است: بازشکل‌گیری دین از طریق مصرف‌گرایی، ابراز وجود کنشگران (جنبش‌های) دینی جدید یا نادیده‌گرفته‌شده؛ محافظه‌کار یا سنت‌گرا شدن دین (به جای زوال آن)؛ تضعیف نقش انتقادی دین (خاصه از حیث ارائۀ نقد اخلاقی)؛ و کالایی‌شدن انسان و تهی‌شدن جامعه از ارزش‌های طبیعی و انسانی. در ایران نیز شاهد ترکیب نولیبرالیسم اقتصادی و محافظه‌کاری سیاسی از دوران پس از جنگ بوده‌ایم. تقلیل پدیده‌های اجتماعی به مدل خاصی از اقتصاد (رها کردن امر اجتماعی) و دفاع از اقتصاد بازار در یک زمینۀ دینی، که با استفادۀ ابزاری از دین و استفادۀ انحصاری و رانتی از اقتصاد همراه شده، نوعی بورژوازیِ جدید در جامعۀ ما پدید آورده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Religion in the Market Society

نویسندگان [English]

  • Mehdi Ebrahimi 1
  • Younes Nourbakhsh 2
1 University of Tehran
2 associate professor in University of Tehran
چکیده [English]

The main question of this article is that, what happens to religion in the contemporary market society (inspired by neoliberal thinking)? In the other words, is religion differently regulated in a neoliberal social context (the dominance of market economy)? This article is descriptive-analytic, based on documentary research. The findings of this research show in the free market system, the relationship between the religion and the state changes. Neoliberalism in Iran, by abandonment of the Social, and combining rent-seeking and market logic, has shaped an awkward economy. Supporting the market economy in a religious context has created a new bourgeoisie in Iran. In the global context too, we have encountered with global reshaping of religion by consumerism, the emergence of new religious movements, conservatism and traditionalism of the religion (instead of decaying it), undermining it’s critical role, commodification of the human, and depletion of the society from natural and human values.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religion
  • market
  • market society
  • neoliberalism