پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیاسلام و مطالعات اجتماعی2345-5586145220260321Structures of Social Solidarity from the Perspective of the Noble Quranسازههای وفاق اجتماعی از منظر قرآن کریم7328025210.22081/jiss.2026.72784.2193FAمحمدمهدیفیروزمهر استادیار، گروه پژوهشی تفسیر قرآن، پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.Journal Article20251125Human social life is a paradoxical configuration which, despite an intrinsic need for adaptation, is constantly exposed to discord and division arising from divergent individual desires. This research aims to determine the structures of social solidarity from the Quranic perspective based on the unity of human reality. The significance of the study lies in demonstrating Quranic solutions to achieve social cohesion and in understanding the opportunities and challenges facing societies. Employing a descriptive-analytical approach and utilizing qualitative content analysis of verses related to the unity of human reality, the necessity of social life for law and ethics, as well as verses concerning affection and kindness, this study interprets the core concepts. The findings indicate that the fundamental basis of solidarity is the unity of human reality, which presents society as a unified entity. Three primary structures facilitate the realization of this foundation: Law, which acts as a minimal guardian of the shared reality and secures enforced solidarity; Ethics, which is the internal and voluntary manifestation of the unity of human reality, emphasizing human values and mutual dignity to establish a more sustainable and voluntary solidarity—although the efficacy of ethics is lower compared to affection and kindness, as the advantages of consciousness and free will may lead to violations; and finally, Affection and Kindness, which is the highest structure and the outcome of comprehending the innate oneness of human reality. This structure brings about a natural and innate solidarity through the generation of attraction, and by steering society toward the station of altruism and self-sacrifice, it achieves the most complete form of social cohesion.زندگی اجتماعی بشر، ترکیبی متعارضنما است که علیرغم نیاز ذاتی به سازگاری، همواره در معرض اختلاف و تفرقه ناشی از خواستههای گوناگون فردی قرار دارد. هدف این تحقیق تعیین سازههای وفاق اجتماعی از منظر قرآن بر مبنای وحدت حقیقت انسان است. اهمیت پژوهش در نشاندادن راهکارهای قرآنی برای دستیابی به انسجام اجتماعی و درک فرصتها و چالشهای جوامع نهفته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با برداشت از تحلیل محتوای کیفیِ آیات مرتبط با حقیقت انسان، نیازمندی زیست اجتماعی به قانون و اخلاق، و نیز آیات مربوط به محبت و مهربانی، به تفسیر مفاهیم پرداخته است. نتایج نشان میدهد مبنای اساسی وفاق، وحدت حقیقت انسان است که جامعه را آنچنان حقیقت واحد معرفی میکند؛ سه سازه اصلی برای تحقق این مبنا عبارتند از: قانون، که به عنوان پاسدارِ حداقلیِ حقیقت مشترک عمل کرده و وفاق اجباری را تأمین میکند؛ اخلاق، که تجلی درونی و ارادیِ وحدت حقیقت انسان است و بر ارزشهای انسانی و کرامت متقابل تأکید دارد و وفاقی پایدارتر و داوطلبانه ایجاد میکند؛ بااینحال، کارآمدی اخلاق در مقایسه با محبت و مهربانی کمتر است؛ زیرا مزیت آگاهی و اختیار ممکن است به تخلف منجر شود. و درنهایت، محبت و مهربانی، که عالیترین سازه بوده و نتیجه درک سرشتی حقیقت واحدبودن انسان است. این سازه با ایجاد جذبه، وفاق طبیعی و سرشتی را به ارمغان میآورد و با سوقدادن جامعه به مقام ایثار و فداکاری، کاملترین شکل انسجام اجتماعی را محقق میسازد.https://jiss.isca.ac.ir/article_80252_eb6c62ac8ad0c4253a331d4ebe9d0f7c.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیاسلام و مطالعات اجتماعی2345-5586145220260321Exploring the Conceptual Framework of Social Principles and Human Interactions in a Behavioral
System Based on the Noble Quranکاوش چهارچوب مفهومی اصول اجتماعی و تعاملات انسانی در نظام رفتاری بر مبنای قرآن کریم33688024710.22081/jiss.2026.75141.2242FAجعفرترک زادهاستاد، گروه مدیریت و برنامهریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران (نویسنده مسئول).زهرانجفیدانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.رحمت اله مرزوقیمرزوقیاستاد، گروه مدیریت و برنامهریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز. ایران.جعفرجهانیدانشیار، گروه مدیریت و برنامهریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.معصومهمحترماستادیار، گروه مدیریت و برنامهریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.Journal Article20260618This applied research was conducted with the aim of exploring the conceptual framework of social principles and human interactions within a behavioral system based on the Noble Quran, utilizing a qualitative approach and content analysis method. Data collection and analysis were performed using the cyclic qualitative analysis process. The scope of the research included all verses of the Quran, from which behavioral implications related to social principles and human interactions were extracted, conceptualized, and organized through analysis cycles, utilizing the <em>Tafsir-e Noor</em> and <em>Tafsir-e Nemouneh</em> commentaries. Consequently, a total of 112 core concepts were extracted, which were organized into 28 first-level comprehensive concepts and subsequently 7 second-level comprehensive concepts based on thematic proximity. In the final stage, by aggregating the concepts, they were categorized under three fundamental rules: "Justice and Benevolence," "Etiquette and Loyalty ," and "Social Competence." These three rules form the overarching conceptual construct of social principles and human interactions within a behavioral system. As the primary pillars of a Quranic behavioral system, they can play a decisive role in guiding social relationships, regulating human interaction patterns, promoting justice and benevolence in social relations, and organizing individual and collective actions at various levels of social systems.این پژوهش با هدف کاوش چهارچوب مفهومی اصول اجتماعی و تعاملات انسانی در نظام رفتاری مبتنی بر قرآن کریم انجام شده و از نوع کاربردی و با رویکرد کیفی و از روش تحلیل محتوا استفاده شده است. برای گردآوری و تحلیل دادهها از روش تحلیل کیفی فرایند چرخهای تحلیل استفاده شده و قلمرو پژوهش شامل کلیه آیات قرآن کریم بود که با بهرهگیری از تفاسیر نور و نمونه، دلالتهای رفتاری مرتبط با اصول اجتماعی و تعاملات انسانی، استخراج، مفهومسازی و در چرخههای تحلیل سازماندهی شدند. در نتیجه، درمجموع 112 مفهوم محوری استخراج شد که براساس قرابت محتوایی در قالب 28 مفهوم فراگیر سطح اول و سپس 7 مفهوم فراگیر سطح دوم ساماندهی شدند. در مرحله نهایی، مفاهیم با تجمیع مفهومی ذیل سه قاعده بنیادین «عدل و احسان»، «ادب و وفاداری» و «صلاحیت اجتماعی» قرار گرفتند. این سه قاعده، سازه مفهومی کلانِ اصول اجتماعی و تعاملات انسانی را در یک نظام رفتاری شکل میدهند که بهعنوان ارکان اصلی یک نظام رفتاری قرآنی میتواند نقشی تعیینکننده در هدایت روابط اجتماعی، تنظیم الگوهای تعامل انسانی، ارتقای عدالت و احسان در مناسبات اجتماعی و ساماندهی کنشهای فردی و جمعی در سطوح گوناگون سیستمهای اجتماعی ایفا کنند<strong>. </strong>https://jiss.isca.ac.ir/article_80247_d6365b72acc5089400e60bcb686901fd.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیاسلام و مطالعات اجتماعی2345-5586145220260321An Analysis of the Challenge of Divisiveness (Tafriqah) in the Prophetic Society and Strategies for Its Management: With a Focus on Surah At-Tawbahتحلیل چالش تفرقهافکنی در جامعه نبوی و راهکارهای مدیریت آن با محوریت سوره توبه69988024910.22081/jiss.2026.74625.2220FAخدیجهبرهانی کودهیطلبه سطح چهار، رشته تفسیر تطبیقی، مرکز تربیت مدرس صدیقه کبری÷، حوزه علمیه قم، قم، ایران (نویسنده مسئول).عبدالکریمبهجت پوردانشیار، گروه قرآنپژوهی، پژوهشکده حکمت و دینپژوهی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران.اسماعیلچراغی کوتیانیاستادیار، گروه جامعهشناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم ، ایران.Journal Article20260506Divisiveness is a significant challenge in the path of Islamic civilization-building, the understanding and management of which requires a rereading of Quranic concepts and an examination of the experience of the Prophetic society. This research was conducted with the aim of analyzing the complexity of dimensions and the evolution of divisiveness methods throughout the descent of Quranic verses, identifying their instances in the Prophetic society, and extracting management strategies based on the concepts of Surah At-Tawbah. The research method is library-based, utilizing an interpretive-descensional (<em>tanzili</em>) approach and qualitative content analysis. The findings indicate that the scope and methods of divisiveness in the Quran evolved through four stages: the stage of "covert identity formation," where division was presented at the level of individual deviation; the stage of "cultural distinction," where division transformed into ideological divergence; the stage of "political establishment," where division was recognized as a structural threat; and the stage of "consolidation of the Islamic society," where division manifested as an organized, anti-civilizational project. In the Prophetic society, instances such as the distortion of religious and temporal order , passive division in the form of withdrawal from <em>Jihad</em>, and institutionalized division in the incident of <em>Masjid al-Dirar</em> (the Mosque of Harm) are identifiable. Based on the analysis of Surah At-Tawbah, Quranic strategies for managing divisiveness include exposing the role of hypocrites in undermining unity, identifying and restricting centers of social sabotage, and strengthening religious and social cohesion within the Islamic <em>Ummah</em>. These findings suggest that Surah At-Tawbah provides a strategic model for managing crises arising from divisiveness and consolidating solidarity in the Islamic society, which can be applied in analyzing and confronting social challenges in contemporary Islamic societies.تفرقهافکنی یکی از چالشهای مهم در مسیر تمدنسازی اسلامی است که فهم و مدیریت آن نیازمند بازخوانی مفاهیم قرآنی و بررسی تجربه جامعه نبوی است. این پژوهش با هدف تحلیل پیچیدگی ابعاد و تحول روشهای تفرقهافکنی در سیر نزول آیات قرآن، شناسایی مصادیق آن در جامعه نبوی و استخراج راهکارهای مدیریتی بر پایه مفاهیم سوره توبه انجام شده است. روش تحقیق این پژوهش، کتابخانهای با رویکرد تفسیری- تنزیلی و تحلیل محتوای کیفی است. یافتهها نشان میدهد گستره و شیوههای تفرقهافکنی در قرآن طی چهار مرحله تحول یافته است: مرحله هویتسازی پنهان که تفرقه در سطح انحراف فردی مطرح بود؛ مرحله تمایز فرهنگی که تفرقه به واگرایی ایدئولوژیک تبدیل شد؛ مرحله استقرار سیاسی که تفرقه بهعنوان تهدیدی ساختاری شناخته شد؛ و مرحله تثبیت جامعه اسلامی که تفرقه بهصورت پروژهای سازمانیافته و ضدتمدنی آشکار شد. در جامعه نبوی نیز مصادیقی مانند تحریف نظم دینی و زمانی (نَسِیء)، تفرقه انفعالی در قالب کنارهگیری از جهاد و تفرقه نهادی در ماجرای مسجد ضرار قابل شناسایی است. براساس تحلیل سوره توبه، راهبردهای قرآنی در مدیریت تفرقه شامل افشای نقش منافقان در تضعیف وحدت، شناسایی و محدودسازی کانونهای تخریب اجتماعی و تقویت انسجام دینی و اجتماعی در امت اسلامی است. این یافتهها نشان میدهد سوره توبه الگویی راهبردی برای مدیریت بحرانهای ناشی از تفرقه و تحکیم همبستگی در جامعه اسلامی ارائه میدهد و میتواند در تحلیل و مواجهه با چالشهای اجتماعی جوامع اسلامی معاصر مورد استفاده قرار گیرد.https://jiss.isca.ac.ir/article_80249_1ea68b91eedf98b2c2b9885c691122e4.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیاسلام و مطالعات اجتماعی2345-5586145220260321From Moral Recommendation to Jurisprudential Obligation:
A Comparative Analysis of Jonas's Ethics of Responsibility and Shia Jurisprudence in the Face of Destructive Technologiesاز توصیه اخلاقی تا الزام فقهی: تحلیل تطبیقی اخلاق مسئولیت یوناس و فقه شیعه در مواجهه با فناوریهای مخرب991308025010.22081/jiss.2026.74289.2211FAفاطمههلالیدکتری دانش اجتماعی مسلمین، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. تهران، ایران (نویسنده مسئول).حمیدپارسانیادانشیار، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. تهران، ایران.Journal Article20260216This article provides a comparative analysis of Hans Jonas's "Ethics of Responsibility" and the foundations of Shia jurisprudence in the face of technological power. The central question of the research is to examine the relationship between two different moral frameworks: one based on modern philosophical rationality and the other based on revelation and jurisprudential reasoning (<em>Ijtihad</em>). The research findings indicate that both traditions, despite differences in ontological foundations and the source of moral authority, reach a common functional conclusion: the necessity of <em>a priori</em> limitation of technologies that have existential consequences for humans and the environment. However, there is a significant difference in the mechanism for realizing this responsibility; Jonas's ethics remains largely at the level of philosophical and moral recommendation, whereas Shia jurisprudence possesses the institutional and legal capacity to transform moral norms into social obligations. The final conclusion of this article is that the relationship between these two approaches is understandable not based on essential identity, but based on functional convergence and structural divergence, which facilitates dialogue between Islamic theology and contemporary technology ethics. This study was conducted using a conceptual-comparative analysis method. The comparison in this research is not based on superficial assimilation of concepts, but focuses on the normative function and internal logic of both the jurisprudential (Shia) and moral (Ethics of Responsibility) traditions.مقاله حاضر به تحلیل تطبیقی نظریه «اخلاق مسئولیت» نزد هانس یوناس و مبانی فقه شیعه در مواجهه با قدرت تکنولوژیک میپردازد. مسئله محوری پژوهش بررسی نسبت میان دو چهارچوب اخلاقی متفاوت است: یکی، مبتنی بر عقلانیت فلسفی مدرن و دیگری، مبتنی بر وحی و اجتهاد فقهی. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هر دو سنت، علیرغم تفاوت در مبانی هستیشناختی و منبع اقتدار اخلاقی، در سطح کارکردی به یک نتیجه مشترک میرسند: ضرورت محدودسازی پیشینی فناوریهای دارای پیامدهای وجودی برای انسان و محیط زیست. بااینحال، تفاوت مهمی در سازوکار تحقق این مسئولیت وجود دارد؛ اخلاق یوناس بیشتر در سطح توصیه فلسفی و اخلاقی باقی میماند؛ درحالیکه فقه شیعه از ظرفیت نهادی و حقوقی برای تبدیل هنجار اخلاقی به الزام اجتماعی برخوردار است. نتیجه نهایی این مقاله این هست که نسبت میان این دو رویکرد نه بر پایه همسانی ماهوی، بلکه براساس همگرایی کارکردی و واگرایی ساختاری قابل فهم است و این امر امکان گفتوگوی میان الهیات اسلامی و اخلاق فناوری معاصر را فراهم میسازد. این مطالعه با روش تحلیل مفهومی-تطبیقی انجام شده است. مقایسه در این پژوهش نه بر پایه همسانسازی سطحی مفاهیم بلکه با تمرکز بر کارکرد هنجاری و منطق درونی هر دو سنت فقهی (شیعی) و فلسفه اخلاق (اخلاق مسئولیت) انجام میشود.https://jiss.isca.ac.ir/article_80250_9c61b06ea43676435f236501a913bab6.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیاسلام و مطالعات اجتماعی2345-5586145220260321Sacred Solidarity and Agency Hope in the Ramadan War: A Socio-Religious Analysis of Iranians' Field Actionهمبستگی قدسی و امید عاملیتی در جنگ رمضان: تحلیلی اجتماعی-دینی از کنش میدانی ایرانیان1311578024810.22081/jiss.2026.74854.2228FAسعیدسلیمانیاستادیار،گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران.0000-0001-6022-4071شمس اللهمریجیاستاد، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع). قم، ایران (نویسنده مسئول).0000-0002-4802-2773Journal Article20260529In armed conflicts, psychological collapse and collective fragmentation are as dangerous as military defeat. The two primary shields against these threats are "social cohesion" and a "hopeful outlook toward the future." The Ramadan War serves as a prominent example of resistance in which religious beliefs were able to produce and reproduce these two elements at the height of crises. However, existing studies have either remained within secular frameworks or merely described events, and none have systematically analyzed the linkage between Shia theological foundations and psychological mechanisms. The aim of this study is to identify and examine these very mediating mechanisms. This qualitative research was conducted using thematic analysis with a deductive-inductive approach. The textual corpus includes the Noble Quran, <em>Nahj al-Balagha</em>, <em>Sahifeh-ye Imam Khomeini</em>, <em>Sahifeh Sajjadiyya</em>, and social psychology theoretical texts (Durkheim, Snyder, Putnam, Pargament, and van Zomeren). The findings of the research comprise four main mechanisms: 1) highlighting a sacred collective identity through ritualistic ceremonies and the concept of <em>Wilayah-Ummah</em> (Leadership-Community); 2) recreating faith-based social capital through norms of self-sacrifice and institutional trust in religious leadership; 3) transforming passive hope into agency hope relying on dynamic trust (<em>Tawakkul</em>) and commitment to the promise of divine victory; and 4) sacredly signifying suffering and death through the narrative of divine trial and the idea of martyrdom. These mechanisms operated in a self-reinforcing cycle. The results indicate that the integration of Shia beliefs with psychological mechanisms produces a type of "sustainable and strategic" solidarity and hope that lacks the fragility of material models, transforming religion from an individual matter into an engine of collective resistance.در مخاصمات مسلحانه، فروپاشی روانی و گسیختگی جمعی بهاندازهٔ شکست نظامی خطرناک است. دو سپر اصلی در برابر این تهدیدها، «انسجام اجتماعی» و «چشمانداز امیدوارانه به آینده» هستند. جنگ رمضان نمونهای برجسته از مقاومتی است که در آن باورهای دینی توانستند این دو عنصر را در اوج بحران تولید و بازتولید کنند. بااینحال، پژوهشهای موجود یا در چهارچوبهای سکولار ماندهاند و یا تنها به توصیف وقایع پرداختهاند و هیچیک پیوند میان مبانی کلامی شیعه و سازوکارهای روانشناختی را بهطور نظاممند تحلیل نکردهاند. هدف این مطالعه، شناسایی و واکاوی همین سازوکارهای واسطهای است. روش این پژوهش کیفی و با روش تحلیل مضمون و رویکرد قیاسی-استقرایی انجام شده است. پیکرهٔ متنی شامل قرآن کریم، نهجالبلاغه، صحیفهٔ امام خمینی(ره)، صحیفهٔ سجادیه و متون نظری روانشناسی اجتماعی (دورکیم، اسنایدر، پاتنام، پارگامنت و ون زومرن) میباشد. یافتههای این پژوهش شامل چهار سازوکار <br />اصلی: ۱) برجستهسازی هویت جمعی قدسی از رهگذر شعائر آیینی و انگارهٔ ولایت-امت؛ ۲) بازآفرینی سرمایهٔ اجتماعی ایمانبنیان از طریق هنجارهای ایثار و اعتماد نهادی به رهبری دینی؛ ۳) دگردیسی امید انتظاری به امید کنشگرا با تکیه بر توکل پویا و التزام به وعدهٔ نصرت و ۴) معنادهی مقدس به رنج و مرگ از مجرای روایت آزمون الهی و ایدهٔ شهادت میباشد. این سازوکارها در چرخهای خودتقویتشونده عمل میکردند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تلفیق باورهای شیعی با سازوکارهای روانشناختی، گونهای از همبستگی و امید «پایدار و راهبردی» تولید میکند که شکنندگی مدلهای مادی را ندارد و دین را از امری فردی به موتور مقاومت جمعی تبدیل میکند.https://jiss.isca.ac.ir/article_80248_689990277c8c42d5394a613d59def98f.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیاسلام و مطالعات اجتماعی2345-5586145220260321The Role of the Formal Educational System in Cultural Development with an Approach to Islamic Sourcesنقش نظام آموزشی رسمی در توسعه فرهنگی با نگرش به منابع اسلامی1581858025310.22081/jiss.2026.73917.2197FAمحمدکوثریدانشجوی دکتری مدیریت و رهبری آموزشی، مجتمع آموزشی عالی علوم انسانی اسلامی جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران (نویسنده مسئول).عباسشفیعیدانشیار، مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.Journal Article20251230Under current conditions and with the accelerating process of globalization, culture has increasingly garnered attention as a fundamental component of societal development. Meanwhile, the formal educational system holds a special place in achieving cultural development due to its planned structure and foundational role in transmitting and reproducing values. However, the diversity and conflict of perspectives regarding the optimal model of cultural development have posed theoretical challenges to this field. The purpose of this study is to elucidate the endogenous approach to cultural development and examine its alignment with Islamic sources and teachings, with an emphasis on the role of the formal educational system. This research was conducted using a descriptive-analytical method based on the conceptual analysis of Islamic sources, including verses of the Noble Quran and the perspectives of Islamic thinkers. The findings indicate that the endogenous approach to cultural development possesses theoretical coherence and validity from a rational standpoint and within the framework of Islamic teachings. The results reveal that the realization of sustainable cultural development, at the theoretical level, requires the design and balanced implementation of the components of cultural self-belief, cultural purification, and conscious communication with other cultures, commensurate with various educational levels in the formal educational system.در شرایط کنونی و با شتاب فزاینده فرایند جهانیشدن، فرهنگ بهعنوان یکی از مؤلفههای اساسی توسعه جوامع، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، نظام آموزش رسمی به دلیل ساختار برنامهریزیشده و نقش بنیادین آن در انتقال و بازتولید ارزشها، جایگاه ویژهای در تحقق توسعه فرهنگی دارد. بااینحال، تنوع و تعارض دیدگاهها درباره الگوی مطلوب توسعه فرهنگی، این حوزه را با چالشهای نظری مواجه ساخته است. هدف پژوهش حاضر، تبیین رویکرد درونزای توسعه فرهنگی و بررسی میزان همسویی آن با منابع و آموزههای اسلامی، با تأکید بر نقش نظام آموزش رسمی است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل مفهومی منابع اسلامی، شامل آیات قرآن کریم، و دیدگاه اندیشمندان اسلامی، انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که رویکرد درونزای توسعه فرهنگی، از منظر عقلانی و در چهارچوب آموزههای اسلامی، واجد انسجام واعتبار نظری است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تحقق توسعه فرهنگی پایدار، در سطح نظری، مستلزم طراحی و اجرای متوازن مؤلفههای خودباوری فرهنگی، پالایش فرهنگی و ارتباط آگاهانه با فرهنگهای دیگر، متناسب با سطوح گوناگون تحصیلی در نظام آموزش رسمی است.https://jiss.isca.ac.ir/article_80253_5b10811c42904e3df9b46c6bfa2a088a.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیاسلام و مطالعات اجتماعی2345-5586145220260321Religiosity as a Process of Active Adaptation: An Analysis of Value Conflict Management Strategies Among Female Students Based on Schwartz’s Theory of Values (A Qualitative Study
at Islamic Azad University, Isfahan Branch)دینداری به مثابه فرایند سازگاری فعال: تحلیل راهبردهای مدیریت تعارض ارزشی در میان دانشجویان دختر بر اساس نظریه ارزشهای شوارتز (یک مطالعه کیفی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان)1862178025110.22081/jiss.2026.74248.2210FAزهراآبیار استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران (نویسنده مسئول). جوادیار علیاستادیار، گروه روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.عرفانهمحمد زادهاستادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.Journal Article20260213Values play a fundamental role in shaping individual behaviors and attitudes; however, when differing values come into conflict within group environments such as universities, managing these conflicts gains particular significance. As young adults in the process of shaping their identities and value systems, students encounter numerous value conflicts that can impact their social interactions and academic performance. Aiming to analyze value conflict management strategies in the religious experience of female students based on the framework of Schwartz's theory of values, this study examines methods and approaches for coping with this challenge. In terms of purpose, this is an applied study, and methodologically, it adopts a qualitative thematic analysis approach. Data were gathered through semi-structured interviews with 215 undergraduate female students at the Islamic Azad University, Isfahan Branch, and analyzed using Braun and Clarke's inductive-applied thematic analysis approach. The findings revealed that when confronted with structural conflicts between conservation values (security, conformity, tradition) and openness to change values (self-direction, stimulation), students draw upon complex strategies such as creative integration, personal redefinition, rational consultation, and the search for practical balance. This process not only demonstrates their active agency in constructing the meaning of religiosity in the secular age, but also outlines a pattern of dynamic adaptation that can serve as a basis for educational interventions and cultural policymaking. This study demonstrates that student religiosity is a reflexive and adaptive project shaped within the field of globalized and local forces.ارزشها نقش بنیادینی در شکلدهی به رفتارها و نگرشهای فردی دارند؛ اما هنگامیکه ارزشهای متفاوت در محیطهای گروهی مانند دانشگاه با یکدیگر در تعارض قرار میگیرند، مدیریت این تعارضها اهمیت ویژهای مییابد. دانشجویان بهعنوان گروهی از جوانان که در حال شکلدهی به هویت و نظام ارزشی خود هستند، با تعارضهای ارزشی متعددی روبهرو میشوند که میتواند بر تعاملات اجتماعی و عملکرد تحصیلی آنها تأثیرگذار باشد. این مطالعه با هدف تحلیل راهبردهای مدیریت تعارض ارزشی در تجربه دینداری دانشجویان دختر با تکیهبر چهارچوب نظریه ارزشهای شوارتز، به بررسی روشها و شیوههای مقابله با این چالش پرداخته است. نظر به این مهم، پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی از نوع تحلیل مضمون است. دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته با ۲۱۵ دانشجوی دختر مقطع کارشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان گردآوری و با رویکرد تحلیل مضمون استقرایی-کاربردی براون و کلارک تحلیل شد. یافتهها نشان داد که دانشجویان در مواجهه با تعارض ساختاری میان ارزشهای حفظ سنت (امنیت، همنوایی، سنت) و گشودگی به تغییر (خودمختاری، هیجانخواهی)، از راهبردهای پیچیدهای چون تلفیق خلاقانه، بازتعریف شخصی، مشورت عقلانی و جستجوی تعادل عملی برداشت میکنند. این فرایند، نهتنها بیانگر عاملیت فعال آنان در ساختن معنای دینداری در عصر سکولار است؛ بلکه الگویی از سازگاری پویا را ترسیم میکند که میتواند مبنا مداخلات آموزشی و سیاستگذاری فرهنگی قرار گیرد. این مطالعه نشان میدهد دینداری دانشجویان، پروژهای بازتابی و انطباقی است که در میدان نیروهای جهانیشده و محلی شکل میگیرد.https://jiss.isca.ac.ir/article_80251_aa9704116be519b068541ccb48301ba2.pdf