پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اسلام و مطالعات اجتماعی 2345-5586 13 50 2025 09 23 The Relationship between Religion and Modernity: Fundamental Indicators and Civilizational Orientation نسبت دین و مدرنیته: شاخص‌های اساسی و جهت تمدنی 7 32 78466 10.22081/jiss.2025.70484.2113 FA حمیده سادات حسینی روحانی دانشجوی دکتری، گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول). مهدی حسین‌زاده یزدی دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. تهران، ایران. Journal Article 2024 12 09 The question of the relationship between religion and modernity has existed as long as the history of modernity itself. Thinkers have so far provided various answers to this question. This study claims that distinguishing between two perspectives—the fundamental indicators and the civilizational orientation—leads to different answers. Using a descriptive-analytical method, this article examines these two perspectives through relevant sources. Many early modern thinkers believed in the elimination of religion in the course of modernity and the future of human societies. From a descriptive perspective, they predicted that the civilizational orientation of modern humanity would involve a continuous distancing from religion until its eventual disappearance from human life. From a normative perspective, they emphasized the necessity of replacing the authority of religion with autonomous reason and empirical knowledge. With the advent of the postmodern or late-modern era, although rationalism and scientism of the previous period were criticized, the authority of human desires and the liberation of man from all perceived constraints were prescribed as suitable and necessary alternatives to all previous authorities. Thus, from the perspective of fundamental indicators, modernity has always stood in clear opposition to religion and has led to the strengthening of secularism. However, from the perspective of civilizational orientation, developments have not proceeded as the early predictions suggested. The secularization expected as a result of modernity was supposed to encompass all dimensions of human life—including institutional structures, individual life, and even consciousness. Nevertheless, since the mid-twentieth century, we have witnessed the rise of religious movements that, depending on their scope, have influenced human life at various levels—from consciousness to institutional and sociopolitical domains. The emergence of anti-secular movements and, most prominently, the religious uprising of the Iranian people that led to the Islamic Revolution, are clear examples of the divergence between the actual civilizational trajectory of modernity and the predictions of influential modern thinkers. Examining the factors contributing to this shift necessitates the development of new theories capable of providing anthropological and sociological explanations of religion’s place in human life. پرسش از نسبت دین و مدرنیته سابقه‌ای به اندازه طول تاریخ مدرنیته دارد. تاکنون اندیشمندان پاسخ‌های متفاوتی به این پرسش داده‌اند. داعیه این پژوهش آن است که با تفکیک دو منظرِ شاخص‌های اساسی و جهت تمدنی، پاسخ به این پرسش متفاوت خواهد بود. در این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی این دو منظر در منابع پرداخته شده است. بسیاری از اندیشمندان متقدم دوران مدرن، معتقد به حذف دین در سیر مدرنیته و آینده جوامع بشری بودند. آنها از حیث توصیفی جهت تمدنی انسان مدرن را در فاصله‌گیری مستمر بشر از دین تا محو نهایی آن از زندگی انسان پیش‌بینی می‌کردند و از حیث هنجاری، بر لزوم جایگزینی مرجعیت خرد خودبنیاد و دانش تجربی با مرجعیت دین تأکید داشتند. با آغاز دوران پسامدرن یا مدرنیته متأخر، هرچند خردگرایی و علم‌گرایی دوره قبل با انتقاد مواجه شد، اما مرجعیت امیال انسانی و آزادی انسان از هرآن‌چه محدودیت تلقی می‌کردند، به‌مثابه جایگزین مناسب و لازم همه مرجعیت‌های پیشین مورد تجویز قرار گرفت. با این وصف، مدرنیته از آغاز تا کنون از حیث شاخص‌های اساسی در تقابلی آشکار با دین بوده‌ و منجر به تقویت سکولاریسم شده است؛ اما از حیث جهت تمدنی، وضعیت مطابق با پیش‌بینی‌های اولیه پیش نرفته است. سکولارشدن مورد انتظار متأثر از مدرنیته، بنا بود همه ابعاد زندگی بشری اعم از لایه‌های نهادی، زندگی فردی و حتی لایه آگاهی را تحت‌الشعاع خود قرار دهد؛ اما از نیمه سده بیستم، شاهد ظهور و اوج‌گیری جنبش‌هایی دینی بودیم که هریک بسته به دامنه خود، از سطح آگاهی تا سطح نهادی و اجتماعی - سیاسی زندگی بشر را متأثر می‌نمودند. ظهور جنبش‌های ضدسکولاریسم و نمونه اعلای آن یعنی نهضت دینی مردم ایران که منجر به انقلاب اسلامی شد، نمونه‌هایی آشکار از مسیر متفاوت جهت تمدنی مدرن از پیش‌بینی‌های اندیشمندان مهم و مؤثر مدرنیته بود. بررسی عوامل مؤثر در این تغییر جهت، نیاز به طراحی نظریه‌های نوینی که قادر به تبیین انسان‌شناختی و جامعه‌شناختی از جایگاه دین در زندگی بشر باشند را ضروری می‌نماید.

https://jiss.isca.ac.ir/article_78466_65b6a5c2b6e31ac9ca8bbb2a7a70d6fa.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اسلام و مطالعات اجتماعی 2345-5586 13 50 2025 09 23 Intervening Conditions of Social Security from the Perspective of the Holy Quran شرایط مداخله‌گر امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم 33 67 79644 10.22081/jiss.2026.71425.2145 FA محمد بهرامی استادیار،گروه قرآن و مطالعات اجتماعی، پژوهشکده اسلام تمدنی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.‏ Journal Article 2025 04 27 This research aims to investigate the intervening factors of social security from the perspective of the Holy Quran by analyzing Quranic verses and extracting relevant concepts. The research methodology is analytical-interpretive and qualitative content analysis. Within this framework, intervening factors are categorized into four main groups: cultural and mental, social and communicative, religious and divine, and structural and migratory factors. The research results indicate the key and prominent role of factors such as piety (Taqwa), justice, fulfillment of covenants, and Divine Will in the formation of social security. Conversely, factors such as rumor-mongering, prejudice, and obstinacy can undermine social security. Furthermore, the role of Divine Will is emphasized as a pivotal factor in the shaping of social security. Unlike Western theories, such as the Copenhagen School, which primarily emphasize external and structural factors, this study is grounded in religious foundations and ethical values. The findings of this research can serve as a basis for future studies aimed at indigenizing social security theories based on religious teachings. این پژوهش با هدف بررسی عوامل مداخله‌گر امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم، به تحلیل آیات قرآن و استخراج مفاهیم مرتبط با این موضوع پرداخته است. روش پژوهش، تحلیلی-تفسیری و تحلیل محتوای کیفی است . در قالب این روش، عوامل مداخله‌‌گر در چهار دسته اصلی شامل: عوامل فرهنگی و ذهنی، اجتماعی و ارتباطی، دینی و الهی و ساختاری و مهاجرتی دسته‌‌‌بندی شده‌اند. نتایج پژوهش از نقش کلیدی و برجسته عواملی همچون: تقوا، عدالت، وفای به عهد و اراده الهی، در شکل‌گیری امنیت اجتماعی حکایت دارد. در مقابل، عواملی مانند: شایعه‌‌سازی، تعصب و لجاجت می‌توانند امنیت اجتماعی را تضعیف کنند. افزون‌براین، نقش اراده الهی به عنوان عاملی کلیدی در شکل‌گیری امنیت اجتماعی مورد تأکید قرار گرفته است. این پژوهش برخلاف نظریه‌های غربی مانند مکتب کپنهاک، که بیشتر بر عوامل بیرونی و ساختاری تأکید دارند، بر پایه‌‌های دینی و ارزش‌های اخلاقی استوار است. یافته‌های این تحقیق می‌تواند به عنوان پایه‌ای برای تحقیقات آینده در جهت بومی‌سازی نظریه‌‌های امنیت اجتماعی بر اساس آموزه‌های دینی مورد استفاده قرار گیرد.

https://jiss.isca.ac.ir/article_79644_0589f492e1a7300d2a18dffaff741d4c.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اسلام و مطالعات اجتماعی 2345-5586 13 50 2025 09 23 Social Vitality in Family Relationships from the Perspective of Islamic ‎Teachings نشاط اجتماعی‎ ‎در روابط خانوادگی از منظر آموزه‌های اسلام 68 96 79645 10.22081/jiss.2026.72394.2169 FA فریده فاطمی مهر سطح سه، رشته تفسیر و علوم قرآن، مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران، قم، ایران (نویسنده مسئول).‏ محمد علینی دکتری، گروه دین پژوهی، دانشکده ادیان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.‏ Journal Article 2025 09 07 Social vitality, as a vital component of mental and social health, plays a key role in realizing a dynamic and healthy society. As the first and most enduring social institution, the family serves as an essential foundation for forming and strengthening individuals' social vitality. Islam pays special attention to the family institution and the importance of its stability and the vibrancy of its internal relationships, offering a rich framework of values and ethical-educational principles to foster vitality. Given the increasing importance of this subject and the lack of comprehensive research in this area, this article aims to explain the main components of vitality in family relationships from the perspective of Islamic teachings and examine their role in promoting social vitality. This study follows a descriptive-explanatory method using library research. The key components of vitality in family relationships examined in this research include: Tranquility (Sakina), Love and Affection (Mawadda), Respect and Honor, Dialogue and Consultation, Attention to Needs, and Leisure Time. The findings indicate that observing and institutionalizing these components in family relationships leads to an environment filled with warm, intimate, and empathetic relations. This, in turn, provides the groundwork for sustainable vitality within the family and promotes the social vitality of individuals in society, ultimately increasing social capital. نشاط اجتماعی، به عنوان یکی از مؤلفه‌های حیاتی سلامت روانی و اجتماعی، نقشی کلیدی در تحقق جامعه‌ای پویا و سالم ایفا می‌کند. خانواده، به عنوان اولین و پایدارترین نهاد اجتماعی، بستری مهم و اساسی برای شکل‌گیری و تقویت نشاط اجتماعی افراد است. دین اسلام، توجه ویژه‌ای به نهاد خانواده و اهمیت استحکام و شادابی روابط درون آن مبذول داشته و چارچوبی غنی از ارزش‌ها و اصول اخلاقی و تربیتی برای ایجاد و تقویت نشاط در روابط خانوادگی ارائه می‌دهد. با توجه به اهمیت روزافزون این موضوع و کمبود پژوهش‌های جامع در این زمینه، این مقاله با هدف تبیین مؤلفه‌ها و عناصر اصلی نشاط در روابط خانوادگی از منظر آموزه‌های اسلام و بررسی نقش آن‌ها در ارتقای نشاط اجتماعی، به روش توصیفی-تبیینی و با استفاده از روش تحقیق کتابخانه‌ای انجام شده است. مؤلفه‌های کلیدی نشاط در روابط خانوادگی از منظر اسلام که در این پژوهش بررسی شده‌اند، عبارتند از:آرامش و سکینه، محبّت و مودت، احترام و تکریم،گفت‌وگو و مشورت، توجه به نیازها، اوقات فراغت. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که رعایت و نهادینه‌سازی این مؤلفه‌ها در روابط خانوادگی، منجر به ایجاد محیطی سرشار از روابط گرم و صمیمی و همدلی می‌شود که بسترساز نشاط پایدار در خانواده و ارتقای نشاط اجتماعی افراد در جامعه و در نتیجه موجب و افزایش سرمایه اجتماعی خواهد شد.

https://jiss.isca.ac.ir/article_79645_c4cc556e1bdb8645db20672dc4bb6875.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اسلام و مطالعات اجتماعی 2345-5586 13 50 2025 09 23 Non-Verbal Social Communication Methods of Imam al-Rida with ‎Rulers and Governors During the Migration to Iran شیوه‌های ارتباطات اجتماعی غیرکلامی امام رضا(ع) با حاکمان و والیان در مسیر هجرت به ایران 97 124 79646 10.22081/jiss.2026.73300.2182 FA حکیمه احسانی دانشجوی دکتری، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی، قم، ایران (نویسنده مسئول).‏ حمیدرضا مطهری دانشیار، گروه سیره اهل بیت(ع)، پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت‎(ع)‎، پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی، قم، ایران. ‏ سیدمحمد حسینی استادیار، گروه آموزشی تاریخ اسلام، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب اسلام، قم، ایران.‏ محسن قنبری نیک استادیار، گروه آموزش ارتباطات و تبلیغ فرهنگی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. Journal Article 2025 10 26 This study examines the non-verbal communication methods of Imam al-Rida (PBUH) with rulers and governors during his migration to Iran. The significance of this research lies in re-evaluating and gaining a deeper understanding of the Imam’s non-verbal conduct (Sira) when interacting with ruling powers, providing a model for contemporary effective and constructive engagement in difficult and sensitive circumstances. The migration of the eighth Imam is one of the most significant and influential events in Islamic and Iranian history. The primary research question addresses how Imam al-Rida utilized non-verbal communication methods to face social and political challenges during his migration. Employing a descriptive-analytical method, data was collected through library research from authentic historical sources and reports on the Sira of the Ahl al-Bayt. The results indicate that the Imam utilized various communication methods tailored to the audience's conditions and the social environment. These non-verbal strategies included correspondence with rulers, meaningful silence, the use of body language (such as facial expressions, tone, and specific gestures), behavioral reactions (such as Taqiyya, accompaniment, or opposition), and the practical manifestation of Islamic ethics. پژوهش حاضر درصدد بررسی شیوه‌های ارتباط غیرکلامی امام رضا(ع) با حاکمان و والیان در مسیر هجرت به ایران است. اهمیت و ضرورت این پژوهش برای بازخوانی و درک عمیق‌تر سیره غیرکلامی امام(ع) در تعامل با قدرت‌های حاکم و نیز الگوگیری معاصرین برای تعامل مؤثر و سازنده در شرایط دشوار و حساس با دیگران است. هجرت اﻣﺎم هشتم(ع) از رویدادهای مهم و تاثیرگذار در تاریخ اسلام و ایران بوده و از جایگاه والایی برخوردار است. پرسش اصلی پژوهش، آن است که شیوه‌های ارتباط غیرکلامی امام رضا(ع) در مواجهه با چالش‌های سیاسی و اجتماعی در مسیر هجرت با حاکمان و والیان عصر خود چگونه بوده است؟ روش این تحقیق توصیفی- تحلیلی با بهره‌گیری از شیوه فیش‌برداری برای گردآوری داده‌های کتابخانه‌ای (منابع تاریخی معتبر و گزارشات تاریخی سیره اهل‌‌بیت(ع) است. نتایج نشان می‌دهد؛ امام رضا(ع) در مسیر هجرت، از شیوه‌های ارتباطی متعدد و متناسب شرایط مخاطبان و محیط اجتماعی استفاده می‌کردند. بهره‌گیری از شیوه‌های ارتباطات غیر‌کلامی؛ مکاتبه با حاکمان، سکوت معنادار، استفاده از زبان بدن مانند: حرکات و نشانه‌هایی در چهره، لحن و اعمال، واکنش‌های رفتاری و عملی مثل تقیه، همراهی، مخالفت و نیز انجام عملی اخلاق اسلامی از مهمترین شیوه‌های تعاملی و ارتباطی ایشان بوده است.

https://jiss.isca.ac.ir/article_79646_df078e5ce5929e9d698d2bea6ec358e4.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اسلام و مطالعات اجتماعی 2345-5586 13 50 2025 09 23 A Sociological Analysis of the Social Status of Housewives: An Approach Based on ‎Islamic Teachings تحلیل جامعه‌شناختی منزلت اجتماعی زنان خانه‌دار با رهیافتی ازآموزه‌های اسلامی 125 157 79648 10.22081/jiss.2026.72114.2157 FA مهدی نصیری استادیار،گروه جامعه شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.‏ فاطمه بهجت ‏دانشجوی دکتری جامعه شناسی، گروه جامعه شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران(نویسنده مسئول).‏ Journal Article 2025 06 21 Employing a sociological approach, this research examines the social status of housewives within the cultural and social context of Yazd. Data were collected through in-depth interviews with 13 married women with children (aged 28–40) in Yazd, using convenience and theoretical sampling. The gathered data were coded and analyzed using MAXQDA software and thematic analysis techniques, maintaining theoretical sensitivity. The analysis yielded 25 sub-categories and 4 main themes: 1. Reproduction of status inequality through cultural structures and habitus; 2. Disruption in personal fulfillment and inequality in resources and opportunities; 3. Agency, self-awareness, and status reclamation; and 4. Lack of self-awareness and psychological harms. The findings indicate that traditional habitus, lack of access to economic resources, absence of social rewards, and negative societal feedback have collectively undermined the social status of housewives. Islamic teachings—by emphasizing dignity, agency, and the spiritual valuation of domestic work—provide a cultural capacity to redefine the social standing of this group. Finally, the study emphasizes the necessity of rethinking social, cultural, and economic policymaking, grounded in an Islamic perspective, to enhance the social status of housewives. این پژوهش با رویکردی جامعه‌شناختی، به بررسی منزلت اجتماعی زنان خانه‌دار در بافت فرهنگی و اجتماعی شهر یزد می‌پردازد. داده‌های تحقیق از طریق مصاحبه عمیق با 13 زن متأهل دارای فرزند (در بازه سنی 40-28 سال) در شهر یزد، گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت موارد در دسترس و به شیوه نظری انجام شد. داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها پس از کدگذاری با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا و تکنیک تحلیل مضمون، با لحاظ حساسیت نظری تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج 25 مقوله فرعی و 4 مضمون اصلی انجامید که مضامین اصلی شامل: 1. بازتولید نابرابری منزلتی از طریق ساختارهای فرهنگی و عادت‌واره‌ها؛ 2. اختلال در تحقق فردی و نابرابری در منابع و فرصت‌ها؛ 3.کنشگری، خودآگاهی و بازیابی منزلت 4. عدم خودآگاهی و آسیب‌های روانی می‌باشد. یافته‌ها، بیانگر آن است که عادت‌واره‌های سنتی، نبود دسترسی به منابع اقتصادی، نبود پاداش اجتماعی و بازخوردهای منفی از جامعه، زمینه‌ساز تضعیف منزلت اجتماعی زنان خانه‌دار شده است. آموزه‌های اسلامی با تأکید بر کرامت، اختیار و ارزش‌گذاری معنوی کار در خانه، ظرفیتی فرهنگی در جهت بازتعریف جایگاه اجتماعی این گروه به‌شمار می‌روند. در پایان این پژوهش بر ضرورت بازاندیشی در سیاست‌گذاری‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با تکیه بر نگرش اسلامی برای ارتقاء منزلت اجتماعی زنان خانه‌دار تأکید شده است.

https://jiss.isca.ac.ir/article_79648_21b3c6a286b0e03ad17322183729d781.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اسلام و مطالعات اجتماعی 2345-5586 13 50 2025 09 23 Analysis of Social Media Users’ Perspectives on the Functions of Traditional ‎and Modern Mosques: A Comparison of Imam Khomeini Mosque and ‎Hazrat Amir Mosque تحلیل نظرات کاربران فضای مجازی نسبت به کارکرد مساجد سنتی و مدرن: مقایسه مسجد امام ‏خمینی(ره) و حضرت امیر(ع)‏ 158 193 79647 10.22081/jiss.2026.72618.2164 FA محمدرضا انواری استادیار، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.‏ سید هادی علویان دانشجوی دکتری، دانشکده فرهنگ، علوم اجتماعی و رفتاری، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران (نویسنده مسئول).‏ Journal Article 2025 08 13 Beyond their devotional functions, mosques play diverse social and cultural roles. The digital sphere provides a valuable source of user-generated content for understanding the public perception of these roles. This study aims to analyze users' mentalities regarding the functions of two prominent Tehran mosques (Imam Khomeini and Hazrat Amir) and compare their perceptual priorities using the thematic analysis method to understand the inherent mental constructs associated with them. The overarching themes extracted for Imam Khomeini Mosque, in order of priority, are: 1. Tourism, 2. Commercial, and 3. Devotional. The "Tourism" theme is characterized by organizing themes such as physical structure (base: antiquity, naming, evolution, preservation), attractiveness (base: sightseeing, information, nostalgia), design and style (base: architecture, style), structure (base: body, decorations, scale), aesthetic and recreational (base: delightful, photography-friendly), and facilities. The "Commercial" theme includes spatial organizing themes (base: proximity to the Bazaar, foot traffic) and shops (base: cultural, miscellaneous). The "Devotional" theme was described through themes of dynamism (base: activities, ceremonies) and space (base: spiritual sanctuary).In contrast, the dominant overarching themes for Hazrat Amir Mosque were: 1. Devotional/Spiritual and 2. Rites and Rituals. The "Devotional and Spiritual" theme is explained by spatial organizing themes (base: spiritual and dynamic) and human resources (base: management, guests, staff), while the "Rites and Rituals" theme is defined by a suitable environment (base: space, scale, reputation, management) and facilities (base: internal and external amenities). Consequently, Imam Khomeini Mosque is primarily represented as a historical-tourist attraction, whereas Hazrat Amir Mosque is perceived as an active socio-religious hub in the minds of users. مساجد، افزون بر کارکرد عبادی، نقش‌های اجتماعی و فرهنگی متنوعی ایفا می‌کنند. بستر فضای مجازی، منبعی ارزشمند از نظرات کاربران برای ادراک عمومی این نقش‌ها فراهم می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ذهنیت کاربران نسبت به کارکردهای دو مسجد شاخص تهران (امام خمینی(ره) و امیر(ع) و مقایسه اولویت‌های ادراکی آنان با روش تحلیل مضمون انجام شده است تا ذهنیت ارتکازی نسبت به کارکردهای این مساجد را فهم کند. مضامین فراگیر استخراج‌شده برای مسجد امام خمینی(ره) به ترتیب اولویت عبارتند از: ۱- گردشگری، ۲- تجاری و ۳- عبادی. مضمون فراگیر گردشگری با مضامین سازمان‌دهنده کالبد (پایه: قدمت، تسمیه، تکامل، حفاظت)، جذابیت (پایه: دیدنی‌، اطلاع‌رسانی، نوستالژی)، طرح و سبک (پایه: معماری، سبک)، ساختار (پایه: کالبد، تزئینات، وسعت)، زیبا و مفرح (پایه: فرح‌بخش، مطلوب عکاسی) و امکانات (پایه: ساختار، امکانات). مضمون فراگیر تجاری با مضامین سازمان‌دهنده فضا (پایه: هم‌جواری بازار، تردد) و فروشگاه (پایه: فرهنگی، متفرقه). مضمون فراگیر عبادی نیز با مضامین سازمان‌دهنده پویایی (پایه: پویایی، مراسم) و فضا (پایه: حریم معنوی) توصیف شد. در مقابل، مضامین فراگیر حاکم بر تصویر مسجد امیر(ع)، ۱- عبادی و معنوی و ۲- مراسم و مناسک بودند. مضمون فراگیر عبادی و معنوی با مضامین سازمان‌دهنده فضا (پایه: معنوی و پویا) و نیروی انسانی (پایه: مدیریت، مهمانان، کادر) و مضمون فراگیر مراسم و مناسک با مضامین سازمان‌دهنده محیط مناسب (پایه: فضا، وسعت و شهرت، مدیریت) و امکانات (پایه: امکانات بیرونی و درونی) تبیین شدند. در نتیجه، مسجد امام(ره) در درجه اول یک جاذبه تاریخی-گردشگری و مسجد امیر(ع) یک کانون فعال دینی-اجتماعی در ذهن کاربران بازنمایی شده‌اند.

https://jiss.isca.ac.ir/article_79647_d729693f370c0229f88d3af0225f3698.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اسلام و مطالعات اجتماعی 2345-5586 13 50 2025 09 23 A Critical Analysis of Common Deviations in Youth Marriage: Drawing ‎upon Islamic Teachings and Sociological Data بررسی انتقادی انحرافات رایج در ازدواج جوانان ‏با تکیه بر آموزه‌های اسلامی و داده‌های جامعه‌شناختی 196 223 79649 10.22081/jiss.2026.73169.2180 FA روح الله محمدی استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی ، دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم شاهرود، شاهرود، ایران (نویسنده مسئول).‏ محمد اسماعیل صالحی زاده استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم شاهرود، شاهرود، ایران‎.‎ Journal Article 2025 10 14 As the fundamental pillar of family formation—which itself serves as the central institution for socialization and the transmission of values—marriage holds a strategic position in Islam. In religious texts, it is regarded as a divine decree and a catalyst for achieving personal and social tranquility and perfection. However, contemporary empirical evidence and sociological studies indicate profound transformations in mate-selection patterns and criteria among the younger generation. In many instances, these shifts contradict or diverge from the normative framework and Islamic teachings regarding marriage. These changes have occasionally manifested as "deviations in marriage criteria," leading to adverse individual and social consequences. The significance of this research lies in the fact that any deviation in marriage entails irreparable repercussions. Therefore, this study employs a mixed-methods (qualitative-quantitative) approach with a critical analytical perspective to examine and analyze common social deviations in mate selection among youth, based on Islamic teachings and sociological data. The research findings indicate that certain deviant criteria—such as extreme idealism, oversimplification in mate selection, equating all criteria as having the same weight, an exclusive emphasis on romantic love, and resorting to improper forms of marriage—have led to the formation of unstable marital unions. These erroneous attitudes, alongside the evolution of social values, have given rise to unconventional phenomena such as "white marriage" (cohabitation), which seriously undermines the authentic functions of the family institution. From an Islamic perspective, any relationship outside the framework of Sharia-sanctioned marriage (Nikah) is strictly condemned. By emphasizing fundamental concepts such as piety (Taqwa), modesty (Haya), faith, and ethics, religious teachings offer a balanced model of mate selection that guarantees the realization of a stable and transcendent family. ازدواج به عنوان بنیادی‌ترین رکن تشکیل خانواده که خود نهاد محوری جامعه‌پذیری و انتقال ارزش‌هاست، در اسلام از جایگاهی راهبردی برخوردار است و در متون دینی، حکمی الهی و عاملی برای تحقق آرامش و تکامل فردی و اجتماعی قلمداد شده است. با این حال، شواهد تجربی و مطالعات جامعه‌شناختی معاصر حاکی از دگرگونی‌های عمیق در الگوها و معیارهای همسرگزینی در میان نسل جوان است؛ دگرگونی‌هایی که در موارد متعددی با چارچوب هنجاری و آموزه‌های اسلامی در مورد ازدواج، در تناقض یا فاصله قرار می‌گیرد. این تغییرات، در برخی موارد به شکل انحراف در معیارهای ازدواج ظهور یافته و پیامدهای نامطلوب فردی و اجتماعی به همراه داشته است. اهمیت این تحقیق از آنروست که هرگونه انحراف در ازدواج، پیامدهای جبران‌ناپذیری را در پی خواهد داشت. ازاینرو، این پژوهش با روش ترکیبی کیفی-کمی و رویکرد تحلیل انتقادی انجام شده است که در آن، با استناد به آموزه‌های اسلامی و داده‌های جامعه‌شناختی، به بررسی انحرافات رایج اجتماعی در انتخاب همسر در جوانان و تحلیل آن می‌پردازد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که برخی معیارهای انحرافی مانند ایده‌آل‌گرایی افراطی، ساده‌انگاری در گزینش همسر، یکسان‌پنداری تمامی ملاک‌ها و تأکید صرف بر عشق رمانتیک، روی‌آوردن به شکل‌های نادرست ازدواج، منجر به شکل‌گیری پیوندهای زناشویی ناپایدار گردیده است. این نگرش‌های نادرست در کنار تحول ارزش‌های اجتماعی، موجب پدیده‌های نامتعارفی همچون ازدواج سفید شده که به‌طور جدی کارکردهای اصیل نهاد خانواده را تضعیف نموده است. از منظر اسلامی، هرگونه رابطه خارج از چهارچوب ازدواج شرعی (نکاح) به‌شدت مذموم شمرده شده و آموزه‌های دینی با تأکید بر مفاهیم بنیادینی مانند تقوا، حیا، ایمان و اخلاق، الگویی متعادل از همسرگزینی ارائه می‌نماید که ضامن تحقق خانواده‌ای پایدار و متعالی است.

https://jiss.isca.ac.ir/article_79649_50d06a762a12331d79427af602687890.pdf