پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اسلام و مطالعات اجتماعی 2345-5586 14 52 2026 03 21 Sacred Solidarity and Agency Hope in the Ramadan War: ‎A Socio-Religious Analysis of Iranians' Field Action همبستگی قدسی و امید عاملیتی در جنگ رمضان: تحلیلی ‏اجتماعی-دینی از کنش میدانی ایرانیان 131 157 80248 10.22081/jiss.2026.74854.2228 FA سعید سلیمانی استادیار،گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران. 0000-0001-6022-4071 شمس الله مریجی استاد، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع). قم، ایران (نویسنده مسئول).‏ 0000-0002-4802-2773 Journal Article 2026 05 29 In armed conflicts, psychological collapse and collective fragmentation are as dangerous as military defeat. The two primary shields against these threats are "social cohesion" and a "hopeful outlook toward the future." The Ramadan War serves as a prominent example of resistance in which religious beliefs were able to produce and reproduce these two elements at the height of crises. However, existing studies have either remained within secular frameworks or merely described events, and none have systematically analyzed the linkage between Shia theological foundations and psychological mechanisms. The aim of this study is to identify and examine these very mediating mechanisms. This qualitative research was conducted using thematic analysis with a deductive-inductive approach. The textual corpus includes the Noble Quran, <em>Nahj al-Balagha</em>, <em>Sahifeh-ye Imam Khomeini</em>, <em>Sahifeh Sajjadiyya</em>, and social psychology theoretical texts (Durkheim, Snyder, Putnam, Pargament, and van Zomeren). The findings of the research comprise four main mechanisms: 1) highlighting a sacred collective identity through ritualistic ceremonies and the concept of <em>Wilayah-Ummah</em> (Leadership-Community); 2) recreating faith-based social capital through norms of self-sacrifice and institutional trust in religious leadership; 3) transforming passive hope into agency hope relying on dynamic trust (<em>Tawakkul</em>) and commitment to the promise of divine victory; and 4) sacredly signifying suffering and death through the narrative of divine trial and the idea of martyrdom. These mechanisms operated in a self-reinforcing cycle. The results indicate that the integration of Shia beliefs with psychological mechanisms produces a type of "sustainable and strategic" solidarity and hope that lacks the fragility of material models, transforming religion from an individual matter into an engine of collective resistance. در مخاصمات مسلحانه، فروپاشی روانی و گسیختگی جمعی به‌اندازهٔ شکست نظامی خطرناک است. دو سپر اصلی در برابر این تهدیدها، «انسجام اجتماعی» و «چشم‌انداز امیدوارانه به آینده» هستند. جنگ رمضان نمونه‌ای برجسته از مقاومتی است که در آن باورهای دینی توانستند این دو عنصر را در اوج بحران تولید و بازتولید کنند. بااین‌حال، پژوهش‌های موجود یا در چهارچوب‌های سکولار مانده‌اند و یا تنها به توصیف وقایع پرداخته‌اند و هیچ‌یک پیوند میان مبانی کلامی شیعه و سازوکارهای روان‌شناختی را به‌طور نظام‌مند تحلیل نکرده‌اند. هدف این مطالعه، شناسایی و واکاوی همین سازوکارهای واسطه‌ای است. روش این پژوهش کیفی و با روش تحلیل مضمون و رویکرد قیاسی-استقرایی انجام شده است. پیکرهٔ متنی شامل قرآن کریم، نهج‌البلاغه، صحیفهٔ امام خمینی(ره)، صحیفهٔ سجادیه و متون نظری روان‌شناسی اجتماعی (دورکیم، اسنایدر، پاتنام، پارگامنت و ون زومرن) می‌باشد. یافته‌های این پژوهش شامل چهار سازوکار <br />اصلی: ۱) برجسته‌سازی هویت جمعی قدسی از رهگذر شعائر آیینی و انگارهٔ ولایت-امت؛ ۲) بازآفرینی سرمایهٔ اجتماعی ایمان‌بنیان از طریق هنجارهای ایثار و اعتماد نهادی به رهبری دینی؛ ۳) دگردیسی امید انتظاری به امید کنش‌گرا با تکیه بر توکل پویا و التزام به وعدهٔ نصرت و ۴) معنادهی مقدس به رنج و مرگ از مجرای روایت آزمون الهی و ایدهٔ شهادت می‌باشد. این سازوکارها در چرخه‌ای خودتقویت‌شونده عمل می‌کردند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تلفیق باورهای شیعی با سازوکارهای روان‌شناختی، گونه‌ای از همبستگی و امید «پایدار و راهبردی» تولید می‌کند که شکنندگی مدل‌های مادی را ندارد و دین را از امری فردی به موتور مقاومت جمعی تبدیل می‌کند. https://jiss.isca.ac.ir/article_80248_689990277c8c42d5394a613d59def98f.pdf