پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اسلام و مطالعات اجتماعی 2345-5586 13 50 2025 09 23 Non-Verbal Social Communication Methods of Imam al-Rida with ‎Rulers and Governors During the Migration to Iran شیوه‌های ارتباطات اجتماعی غیرکلامی امام رضا(ع) با حاکمان و والیان در مسیر هجرت به ایران 97 124 79646 10.22081/jiss.2026.73300.2182 FA حکیمه احسانی دانشجوی دکتری، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی، قم، ایران (نویسنده مسئول).‏ حمیدرضا مطهری دانشیار، گروه سیره اهل بیت(ع)، پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت‎(ع)‎، پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی، قم، ایران. ‏ سیدمحمد حسینی استادیار، گروه آموزشی تاریخ اسلام، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب اسلام، قم، ایران.‏ محسن قنبری نیک استادیار، گروه آموزش ارتباطات و تبلیغ فرهنگی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. Journal Article 2025 10 26 This study examines the non-verbal communication methods of Imam al-Rida (PBUH) with rulers and governors during his migration to Iran. The significance of this research lies in re-evaluating and gaining a deeper understanding of the Imam’s non-verbal conduct (<em>Sira</em>) when interacting with ruling powers, providing a model for contemporary effective and constructive engagement in difficult and sensitive circumstances. The migration of the eighth Imam is one of the most significant and influential events in Islamic and Iranian history. The primary research question addresses how Imam al-Rida utilized non-verbal communication methods to face social and political challenges during his migration. Employing a descriptive-analytical method, data was collected through library research from authentic historical sources and reports on the <em>Sira</em> of the Ahl al-Bayt. The results indicate that the Imam utilized various communication methods tailored to the audience's conditions and the social environment. These non-verbal strategies included correspondence with rulers, meaningful silence, the use of body language (such as facial expressions, tone, and specific gestures), behavioral reactions (such as <em>Taqiyya</em>, accompaniment, or opposition), and the practical manifestation of Islamic ethics. پژوهش حاضر درصدد بررسی شیوه‌های ارتباط غیرکلامی امام رضا(ع) با حاکمان و والیان در مسیر هجرت به ایران است. اهمیت و ضرورت این پژوهش برای بازخوانی و درک عمیق‌تر سیره غیرکلامی امام(ع) در تعامل با قدرت‌های حاکم و نیز الگوگیری معاصرین برای تعامل مؤثر و سازنده در شرایط دشوار و حساس با دیگران است. هجرت اﻣﺎم هشتم(ع) از رویدادهای مهم و تاثیرگذار در تاریخ اسلام و ایران بوده و از جایگاه والایی برخوردار است. پرسش اصلی پژوهش، آن است که شیوه‌های ارتباط غیرکلامی امام رضا(ع) در مواجهه با چالش‌های سیاسی و اجتماعی در مسیر هجرت با حاکمان و والیان عصر خود چگونه بوده است؟ روش این تحقیق توصیفی- تحلیلی با بهره‌گیری از شیوه فیش‌برداری برای گردآوری داده‌های کتابخانه‌ای (منابع تاریخی معتبر و گزارشات تاریخی سیره اهل‌‌بیت(ع) است. نتایج نشان می‌دهد؛ امام رضا(ع) در مسیر هجرت، از شیوه‌های ارتباطی متعدد و متناسب شرایط مخاطبان و محیط اجتماعی استفاده می‌کردند. بهره‌گیری از شیوه‌های ارتباطات غیر‌کلامی؛ مکاتبه با حاکمان، سکوت معنادار، استفاده از زبان بدن مانند: حرکات و نشانه‌هایی در چهره، لحن و اعمال، واکنش‌های رفتاری و عملی مثل تقیه، همراهی، مخالفت و نیز انجام عملی اخلاق اسلامی از مهمترین شیوه‌های تعاملی و ارتباطی ایشان بوده است. https://jiss.isca.ac.ir/article_79646_df078e5ce5929e9d698d2bea6ec358e4.pdf